TECESSÜS, MÜNZEVÎ, PERESTİŞ

“Kamusa uzanan el namusa uzanmıştır” 
                                                                                  Cemil Meriç

Misalli Büyük Türkçe Sözlük’ten Haftalık Üç Kelime


PERESTİŞ: 
Farsça parastiş پرستش "tapınma, ibadet etme" sözcüğünden alıntıdır.
Farsça sözcük Orta Farsça (Pehlevice veya Partça) aynı anlama gelen parastişn sözcüğünden evrilmiştir.

1. Tapma, tapınma.

2. Taparcasına sevme, tapma derecesinde sevgi duyma: 
Gör secde-i niyâzı sen bana hûblarda 
Şâyeste-i perestiş bir afitâb göster
                                        Nâilî

Bunlara karşı kalbinde hâsıl olan perestişten men'-i nefs etmek kâil olunacak bir fedâkârlık değildi.
                                                                                                                           Mehmet Rauf

Onu hırçın bir perestişle seviyordum.
                                                 Reşat Nuri Güntekin


MÜNZEVÎ: 
Arapça zwy kökünden gelen munzawī منزوي "köşeye çekilen" sözcüğünden alıntıdır.
Arapça sözcük Arapça inziwāˀ إنزواء "köşeye çekilme" sözcüğünün infiˁāl vezni (VII) failidir.

1. Bir köşeye çekilen, tek başına yaşayan (kimse):
Münzevî derviş. "En büyük münzevî Buda...
                                               Refik Halit Karay

2. sıf. Etrafla ilgisi olmayan, insanlardan uzak:
Bir mütekîdin münzevî hayâtını dolduran küçük şeyler arasında ben de ehemmiyet kazanmıştım. 
                                                                                                                         Peyami Safa

Mâcerâsız münzevî bir ömür sürüyormuş.
                                                        Orhan Seyfi Orhon

Gurûbun nidâları perde perde yükselir
Münzevî beldemize derin akşamlar gelir
                                                 Arif Nihat Asya

TECESSÜS:
Arapça css kökünden gelen tacassus تجسّس "merak etme, elle yoklama, araştırma" sözcüğünden alıntıdır. 
Arapça sözcük Arapça aynı anlama gelen cass جسّ sözcüğünün tefeˁˁul vezni (V) masdarıdır.

1. Bir şeyin iç yüzünü anlamaya, merakını gidermek için kendini belli etmeden öğrenmeye çalışma, aslını anlamak için gözetleme:
Mevcut olan kadehlerden birini doldurunca nigâh-ı tecessüs ile beyin sîmâsından meylini öğrenmek istemiş.
                                                                                                                                  Namık Kemal

Kafamda etrâfımdaki hayat sahnelerini anlamak için derin bir tecessüs uyanmıştı.
                                                                                                            Halide Edip Adıvar

Mefharet'in tecessüsünü uyandırarak alâkasının merkezini başka tarafa kaydırmak (... ) için ilâve etti.
                                                                                                                                             Peyami Safâ

2. Araştıma, tahkik, tetkik: 
"Tecessüs-i ahval." Tecessüse dayanılarak seçilip toplanmış notlar vardır. 
                                                                                             Orhan Şaik Gökyay

3. Görme, anlama merâkı:
Karanlık sokaklardan şapkalı ve fesli çocuklar, siyâsî ve dînî düşüncelerin fevkındaki ilk tecessüsleriyle mâniciye sordular.
        Ruşen Eşref Ünaydın

Bana kaç defa laboratuvarları, sınıfları, ameliyathâneleri gezdiren doktor hastalığa âit her şeye tecessüsümü biliyor. 
    Peyami Safâ

İşte insan oğlunun bütün tecessüsüne rağmen ebedî bilmecesi, ebedî meçhûlü bu idi.
                                                                                                                     Sâmiha Ayverdi
         
 







KAYNAK: https://www.etimolojiturkce.com/
                   Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı, İstanbul, 2011.

Yorumlar

  1. Güzel bilgilerle karşımızdasınız.Teşekkür ederim.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Faydalı olmasına sevindim.
      Teşekkür ederim.

      Sil
  2. Yanıtlar
    1. Rica ederim. Faydalı olması dileğiyle.
      Teşekkür ederim. :)

      Sil
  3. Pale çeviri yaparken çok sık kullandigim kelimelerdi .) Unutmusum iyi oluyor tekrar. Beyin tekrar etmeyimce nankör oluyor..

    YanıtlaSil
  4. Güzel bilgiler için teşekkürler. Münzevi kelimesini yaklaşık olarak biliyordum. Tam olarak öğrenmiş oldum.

    YanıtlaSil
  5. Kelimeleri not ettim :) Güzel oluyor kelime dağarcığını geliştirmek. Eski romanlar da günümüz Türkçe'sine göre düzenlenip tekrar yayınlandığı için artık romanlarda da bulamıyorum böyle kelimeler. Emeğinize sağlık :)

    YanıtlaSil
  6. Beautiful selection!
    You have great blog, and i like it so much!
    I follow you so I'd love to follow back! Hope see you soon!
    Have a nice day, dear!

    YanıtlaSil
  7. sertaç Bey Çok kaliteli icerikler ve güzel yazılar paylasiyorsunuz kaleminiz yureginize saglik

    YanıtlaSil

Yorum Gönder